Krótka sprzedaż (short selling)

Jak działa krótka sprzedaż?

Krótka sprzedaż odwraca tradycyjną kolejność transakcji. Zamiast najpierw kupić, a potem sprzedać, inwestor najpierw sprzedaje (pożyczone) akcje, a potem je odkupuje. Jeśli cena spadnie, odkupuje taniej niż sprzedał i zarabia na różnicy. Jeśli cena wzrośnie, ponosi stratę.

Mechanizm wygląda następująco: inwestor pożycza akcje od brokera lub innego podmiotu (który je faktycznie posiada), następnie sprzedaje je na rynku po bieżącej cenie. Otrzymane środki pozostają jako zabezpieczenie na rachunku. Po pewnym czasie inwestor musi "zamknąć krótką pozycję" - odkupić taką samą liczbę akcji na rynku i zwrócić je pożyczkodawcy. Różnica między ceną sprzedaży a ceną odkupu (minus koszty pożyczki) stanowi zysk lub stratę.

Za pożyczenie akcji naliczana jest opłata, podobna do odsetek od kredytu. Wysokość tej opłaty zależy od dostępności akcji do pożyczki - popularne, płynne spółki mają niższe stawki, natomiast spółki trudne do pożyczenia (hard to borrow) mogą mieć bardzo wysokie koszty. Dodatkowo, jeśli w trakcie posiadania krótkiej pozycji spółka wypłaci dywidendę, short seller musi ją zapłacić właścicielowi pożyczonych akcji.

Nieograniczone ryzyko krótkiej sprzedaży

Najważniejszą cechą krótkiej sprzedaży jest teoretycznie nieograniczone ryzyko. Przy tradycyjnym zakupie akcji maksymalna strata jest ograniczona do 100% zainwestowanego kapitału - cena nie może spaść poniżej zera. Przy krótkiej sprzedaży cena może rosnąć bez ograniczeń, a strata rośnie wraz z ceną.

Przykład: sprzedajesz krótko 100 akcji po 50 zł (wartość 5000 zł). Jeśli cena spadnie do 25 zł, zarabiasz 2500 zł (50%). Ale jeśli cena wzrośnie do 100 zł, tracisz 5000 zł (100% początkowej wartości). A jeśli cena wzrośnie do 200 zł? Tracisz 15 000 zł, czyli trzykrotność początkowej wartości pozycji. Teoretycznie nie ma górnego limitu straty.

To asymetryczne ryzyko sprawia, że krótka sprzedaż jest znacznie bardziej niebezpieczna niż tradycyjne inwestowanie. Jeden błędny short może zniszczyć cały portfel. Dlatego doświadczeni short sellerzy zawsze stosują ścisłe zasady zarządzania ryzykiem, w tym stop lossy i limity wielkości pozycji.

Short squeeze - koszmar short sellera

Short squeeze to sytuacja, w której gwałtowny wzrost ceny zmusza short sellerów do odkupowania akcji, co dodatkowo napędza wzrost ceny w błędnym kole. Jest to jedno z największych ryzyk związanych z krótką sprzedażą i może prowadzić do spektakularnych strat.

Mechanizm short squeeze: gdy cena akcji rośnie, short sellerzy ponoszą straty. Brokerzy wymagają utrzymywania depozytu zabezpieczającego (margin) - jeśli straty rosną, inwestor musi dokładać środki lub zamknąć pozycję. Wielu short sellerów zmuszonych do zamknięcia pozycji musi kupować akcje, co zwiększa popyt i podnosi cenę jeszcze bardziej. To z kolei wywiera presję na kolejnych short sellerów i tak dalej.

Słynnym przykładem short squeeze był przypadek GameStop w styczniu 2021 roku, gdy skoordynowana akcja inwestorów detalicznych z forum Reddit doprowadziła do wzrostu ceny akcji o ponad 1500% w ciągu kilku tygodni, powodując miliardowe straty funduszy hedgingowych grających na spadki. W Polsce mniejsze short squeezy zdarzały się na spółkach z NewConnect.

Krótka sprzedaż na GPW

Na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie krótka sprzedaż jest dostępna, ale w ograniczonym zakresie. Możliwość pożyczenia akcji do krótkiej sprzedaży zależy od brokera i konkretnego instrumentu. Nie wszystkie domy maklerskie oferują tę usługę, a te które oferują, zazwyczaj umożliwiają short selling tylko na najbardziej płynnych spółkach z WIG20.

Alternatywą dla klasycznej krótkiej sprzedaży na GPW są kontrakty CFD (Contract for Difference), oferowane przez brokerów takich jak XTB czy inne platformy foreksowe. CFD pozwala na zajęcie krótkiej pozycji bez faktycznego pożyczania akcji, ale wiąże się z dźwignią finansową i dodatkowymi ryzykami. Inną możliwością są kontrakty terminowe futures na indeksy lub pojedyncze akcje, dostępne na GPW.

Regulacje unijne wymagają zgłaszania znaczących krótkich pozycji (powyżej 0,5% akcji spółki) do nadzoru finansowego, a przy pozycjach powyżej 0,2% - publicznego ujawnienia. Ma to na celu zwiększenie transparentności rynku i ograniczenie nadużyć.

Kiedy stosuje się krótką sprzedaż?

Krótka sprzedaż jest stosowana w kilku sytuacjach. Spekulacja na spadki to najbardziej oczywiste zastosowanie - gdy inwestor uważa, że spółka jest przewartościowana lub że czekają ją problemy, może zarobić na spadku ceny. Fundusze hedgingowe często stosują krótką sprzedaż jako element strategii long/short, jednocześnie kupując jedne spółki i grając na spadki innych.

Hedging (zabezpieczanie) to kolejne ważne zastosowanie. Inwestor posiadający duży portfel akcji może zabezpieczyć się przed spadkiem całego rynku, otwierając krótką pozycję na indeks lub na przewartościowane spółki w portfelu. W przypadku spadku rynku zysk z krótkiej pozycji częściowo kompensuje straty na długich pozycjach.

Arbitraż wykorzystuje krótką sprzedaż do eksploatowania nieefektywności cenowych między powiązanymi instrumentami. Na przykład, jeśli akcje spółki są notowane na dwóch giełdach po różnych cenach, arbitrażysta może kupić taniej na jednej i sprzedać krótko drożej na drugiej.