Spread giełdowy

Czym jest spread?

Spread jest fundamentalnym pojęciem na każdym rynku finansowym. Kiedy patrzysz na notowania giełdowe, widzisz dwie ceny: cenę bid (kupna) i cenę ask (sprzedaży, oferowana). Bid to najwyższa cena, po jakiej ktoś chce w danym momencie kupić dany papier wartościowy. Ask to najniższa cena, po jakiej ktoś chce sprzedać. Spread to właśnie różnica między tymi dwiema cenami.

Jeśli chcesz natychmiast kupić akcje (składając zlecenie PKC), zapłacisz cenę ask. Jeśli chcesz natychmiast sprzedać, otrzymasz cenę bid. Oznacza to, że nawet jeśli cena akcji się nie zmieni, kupując i natychmiast sprzedając te same akcje, poniesiesz stratę równą spreadowi. Jest to zatem pierwszy i nieunikniony koszt każdej transakcji, jeszcze przed prowizjami maklerskimi.

Spread można wyrażać w jednostkach walutowych (np. 0,10 zł) lub procentowo w stosunku do ceny (np. 0,2%). Wyrażenie procentowe jest bardziej praktyczne, bo pozwala porównywać spread między instrumentami o różnych cenach.

Bid i Ask - strony rynku

Aby w pełni zrozumieć spread, należy zrozumieć pojęcia bid i ask. Bid (oferta kupna) reprezentuje popyt na rynku - to cena, po jakiej kupujący są gotowi nabyć instrument. Im wyższy bid, tym większa chęć kupna. Ask (oferta sprzedaży, cena oferowana) reprezentuje podaż - to cena, po jakiej sprzedający są gotowi pozbyć się instrumentu.

W arkuszu zleceń widzisz wszystkie oferty kupna i sprzedaży uporządkowane według ceny. Najlepsza oferta kupna (najwyższy bid) i najlepsza oferta sprzedaży (najniższy ask) tworzą tak zwany spread rynkowy. Gdy bid i ask się pokrywają, dochodzi do transakcji i zawarcia kontraktu.

Warto zauważyć, że za każdym bid i ask stoją realni uczestnicy rynku. Gdy widzisz bid 50,00 zł na 1000 akcji, oznacza to, że jakiś inwestor lub grupa inwestorów chce kupić łącznie 1000 akcji po tej cenie. Głębokość rynku (liczba akcji na poszczególnych poziomach cenowych) jest równie ważna jak sam spread.

Szeroki vs wąski spread

Wąski spread (mały spread) występuje na płynnych rynkach, gdzie jest wielu kupujących i sprzedających. Dla największych spółek na GPW z indeksu WIG20, takich jak PKO BP, PKN Orlen czy KGHM, spread wynosi często zaledwie 0,01-0,05% wartości akcji. Oznacza to, że koszt "wejścia i wyjścia" z pozycji to ułamek procenta.

Szeroki spread charakteryzuje rynki o niskiej płynności. Na małych spółkach z NewConnect spread może wynosić nawet 5-10% lub więcej. Oznacza to, że kupując akcje i chcąc je natychmiast sprzedać, tracisz kilka procent wartości. Szeroki spread jest sygnałem ostrzegawczym - sugeruje, że wyjście z takiej inwestycji może być trudne i kosztowne.

Spread zmienia się dynamicznie w ciągu dnia handlowego. Zazwyczaj jest najszerszy na otwarciu i zamknięciu sesji, gdy zmienność jest największa. Najwęższy spread obserwujemy w środku sesji, gdy rynek jest najbardziej aktywny. W momentach niepewności rynkowej (np. podczas publikacji ważnych danych) spread może się gwałtownie rozszerzać.

Wpływ spreadu na koszt transakcji

Spread jest realnym kosztem, który często jest pomijany w kalkulacjach opłacalności inwestycji. Podczas gdy prowizja maklerska jest jawna i widoczna na potwierdzeniu transakcji, spread jest ukryty w cenie realizacji. Dla aktywnych traderów, którzy wykonują wiele transakcji, całkowity koszt spreadu może przewyższać koszty prowizji.

Załóżmy, że handlujesz spółką ze spreadem 0,5% i wykonujesz 100 transakcji miesięcznie (50 kupna + 50 sprzedaży). Koszt spreadu to 0,5% × 100 = 50% kapitału rocznie! Nawet jeśli prowizje wynoszą tylko 0,2%, ich suma to zaledwie 0,4% kapitału. To pokazuje, jak istotny jest spread dla aktywnych traderów.

Dla inwestorów długoterminowych, którzy kupują i trzymają akcje przez lata, spread ma znacznie mniejsze znaczenie. Jednorazowy koszt 0,1-0,2% przy zakupie jest pomijalny w kontekście wieloletniego horyzontu inwestycyjnego. Dlatego strategia "kup i trzymaj" jest znacznie tańsza od aktywnego tradingu.

Spread a płynność

Spread jest bezpośrednio powiązany z płynnością rynku. Im większa płynność (więcej uczestników rynku, większy obrót), tym węższy spread. Płynność oznacza, że łatwiej znaleźć kontrahenta do transakcji i konkurencja między uczestnikami rynku prowadzi do zawężania spreadu.

Animatorzy rynku (market makers) to uczestnicy, którzy zobowiązują się do ciągłego kwotowania cen bid i ask, zapewniając płynność. Na GPW działają animatorzy dla wielu instrumentów, zwłaszcza dla kontraktów terminowych i opcji. Dzięki ich działalności spread pozostaje w rozsądnych granicach nawet przy mniejszym zainteresowaniu inwestorów.

Płynność (i spread) może się znacząco różnić w zależności od pory dnia, dnia tygodnia czy okresu w roku. W okresie wakacyjnym lub między świętami obroty są zazwyczaj niższe, a spready szersze. Również ważne wydarzenia rynkowe mogą powodować tymczasowe wycofanie się animatorów i gwałtowne rozszerzenie spreadu.