Arkusz zleceń (order book)

Budowa arkusza zleceń

Arkusz zleceń składa się z dwóch stron: strony kupna (bid) i strony sprzedaży (ask/offer). Strona kupna zawiera wszystkie zlecenia od inwestorów chcących kupić dany instrument, uporządkowane od najwyższej do najniższej ceny. Strona sprzedaży zawiera zlecenia od chcących sprzedać, uporządkowane od najniższej do najwyższej ceny.

Na szczycie każdej strony znajduje się najlepsza oferta - najwyższa cena kupna (best bid) i najniższa cena sprzedaży (best ask). Różnica między nimi to spread. Gdy bid i ask się pokrywają (lub bid jest wyższy od ask), dochodzi do transakcji i zawarcia kontraktu.

Każdy poziom cenowy w arkuszu zawiera informację o łącznym wolumenie - ile akcji lub kontraktów jest oferowanych po danej cenie. W zależności od platformy, możesz widzieć również liczbę zleceń na danym poziomie (np. 500 akcji może pochodzić z jednego dużego zlecenia lub z pięciu zleceń po 100 akcji).

Jak czytać arkusz zleceń?

Podstawowa interpretacja arkusza zleceń opiera się na analizie równowagi między popytem a podażą. Jeśli po stronie kupna jest znacznie więcej wolumenu niż po stronie sprzedaży na porównywalnych poziomach cenowych, sugeruje to przewagę kupujących i potencjalną presję wzrostową na cenę. Odwrotna sytuacja wskazuje na przewagę sprzedających.

Głębokość rynku (depth of market, DOM) to wizualna reprezentacja arkusza zleceń, często pokazywana jako wykres kumulatywny wolumenów na kolejnych poziomach cenowych. Głęboki rynek (dużo zleceń na wielu poziomach) oznacza wysoką płynność - łatwo kupić lub sprzedać duże ilości bez znaczącego wpływu na cenę. Płytki rynek oznacza, że nawet stosunkowo niewielkie zlecenie może znacząco poruszyć ceną.

Warto zwracać uwagę na duże zlecenia (tzw. "ściany") - jeśli na poziomie 50 zł widzisz zlecenie kupna na 10 000 akcji, może to stanowić silne wsparcie dla ceny. Jednak duże zlecenia mogą być również "fałszywe" - składane z zamiarem wpływania na psychologię innych uczestników rynku, tylko po to, by zostać wycofane przed realizacją (praktyka znana jako spoofing, nielegalna na większości rynków).

Wolumen na poziomach cenowych

Wolumen na poszczególnych poziomach cenowych mówi nam, jak dużo instrumentu jesteśmy w stanie kupić lub sprzedać po danej cenie. Jest to kluczowa informacja przed złożeniem zlecenia PKC - jeśli chcesz kupić 1000 akcji, a na najlepszym poziomie ask jest tylko 200, Twoje zlecenie "przejdzie" przez kilka poziomów cenowych, a średnia cena zakupu będzie wyższa niż najlepsza oferta.

Rozkład wolumenu w arkuszu może wskazywać na ważne poziomy cenowe. Jeśli na konkretnym poziomie kumuluje się dużo zleceń (zarówno po stronie kupna jak i sprzedaży), może to oznaczać psychologicznie ważną cenę (np. okrągłe poziomy jak 100 zł) lub techniczny poziom wsparcia/oporu.

Zmienność wolumenu w czasie również dostarcza informacji. Nagłe pojawienie się dużego zlecenia kupna lub sprzedaży może sygnalizować nadchodzący ruch cenowy lub aktywność dużego gracza instytucjonalnego. Stopniowe narastanie zleceń po jednej stronie może wskazywać na budowanie pozycji.

Arkusz zleceń na GPW

Na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie arkusz zleceń jest dostępny dla wszystkich instrumentów notowanych na rynku głównym, NewConnect i Catalyst. Dostęp do pełnego arkusza zleceń (zwykle 5 najlepszych poziomów po każdej stronie) jest oferowany przez większość platform maklerskich, często wymaga jednak opłaty za notowania w czasie rzeczywistym.

Podstawowy dostęp pokazuje tylko najlepszą ofertę kupna i sprzedaży (tzw. poziom I). Rozszerzony dostęp (poziom II) pokazuje więcej poziomów cenowych, a niektóre platformy oferują pełny arkusz (wszystkie zlecenia). Dla aktywnego tradera dostęp do głębszego arkusza jest niezbędny do oceny płynności i planowania realizacji zleceń.

Arkusz zleceń na GPW jest aktualizowany w czasie rzeczywistym podczas sesji giełdowej. Przed otwarciem i po zamknięciu sesji arkusz pokazuje zlecenia złożone w fazie przed-sesyjnej i po-sesyjnej, które zostaną uwzględnione w kolejnym fixingu (aukcji otwarcia/zamknięcia).

Ograniczenia arkusza zleceń

Arkusz zleceń pokazuje tylko zlecenia limitowane oczekujące na realizację. Nie widać w nim zleceń ukrytych (iceberg orders), które pokazują tylko część wolumenu, ani zleceń warunkowych (stop loss, stop limit), które staną się aktywne dopiero po osiągnięciu określonej ceny.

Nie widać również transakcji realizowanych poza głównym arkuszem - tzw. dark pools i transakcji OTC. Duzi inwestorzy instytucjonalni często realizują zlecenia w sposób minimalizujący wpływ na rynek, używając algorytmów dzielących duże zlecenia na mniejsze części lub korzystając z alternatywnych systemów obrotu.

Arkusz zleceń odzwierciedla tylko bieżący stan - nie pokazuje historii zleceń ani ich przepływu. Niektóre platformy oferują narzędzia do analizy przepływu zleceń (order flow), które pokazują, jakie zlecenia są składane i realizowane w czasie rzeczywistym, dostarczając dodatkowych informacji o aktywności uczestników rynku.