GPW - Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie

Historia Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie

Warszawska giełda ma bogatą historię sięgającą XIX wieku. Pierwsza Giełda Pieniężna w Warszawie została założona w 1817 roku dekretem króla Aleksandra I i była jedną z najstarszych giełd w Europie Środkowo-Wschodniej. W tamtych czasach handlowano głównie wekslami i obligacjami państwowymi, a dopiero później pojawiły się akcje spółek przemysłowych i transportowych.

Okres międzywojenny był czasem rozkwitu warszawskiej giełdy. W latach 1921-1939 notowano setki spółek, a giełda odgrywała kluczową rolę w finansowaniu rozwoju przemysłu odrodzonej Polski. Niestety, wybuch II wojny światowej przerwał działalność giełdy, a po wojnie władze komunistyczne nie dopuściły do jej reaktywacji, uznając giełdę za symbol kapitalizmu sprzeczny z ideologią socjalistyczną.

Współczesna GPW została założona 12 kwietnia 1991 roku, jako jedna z pierwszych instytucji tworzących polski rynek kapitałowy po transformacji ustrojowej. Pierwsza sesja odbyła się 16 kwietnia 1991 roku, a notowanych było zaledwie 5 spółek: Tonsil, Próchnik, Krosno, Kable i Exbud. Obroty pierwszej sesji wyniosły około 2000 dolarów amerykańskich. Od tego skromnego początku GPW rozrosła się do jednej z największych giełd w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

W 2010 roku sama GPW zadebiutowała na parkiecie jako spółka publiczna, co było wydarzeniem bez precedensu w historii polskiego rynku kapitałowego. Dziś GPW jest nowoczesną instytucją, która nie tylko prowadzi rynek akcji, ale także zarządza rynkiem obligacji (Catalyst), rynkiem energii (TGE - Towarowa Giełda Energii) oraz alternatywnym rynkiem NewConnect dla mniejszych spółek.

Godziny sesji giełdowej

Sesja giełdowa na GPW odbywa się w każdy dzień roboczy (od poniedziałku do piątku, z wyjątkiem świąt) i ma ściśle określony harmonogram. Znajomość godzin sesji jest kluczowa dla każdego inwestora, ponieważ wpływa na strategię składania zleceń i realizacji transakcji.

Faza przed otwarciem (pre-opening) trwa od 8:30 do 9:00. W tym czasie można składać zlecenia, ale nie są one realizowane. System zbiera zlecenia kupna i sprzedaży, przygotowując się do określenia kursu otwarcia. Jest to dobry moment na złożenie zlecenia, jeśli chcesz uczestniczyć w fixingu otwarcia.

O godzinie 9:00 następuje fixing otwarcia - algorytm giełdowy wyznacza kurs otwarcia, który maksymalizuje wolumen transakcji przy zachowaniu równowagi między popytem a podażą. Na podstawie tego kursu realizowane są zlecenia z fazy przed otwarciem.

Notowania ciągłe odbywają się od 9:00 do 16:50. To główna faza sesji, podczas której transakcje są zawierane na bieżąco według napływających zleceń. Cena zmienia się dynamicznie w zależności od relacji między kupującymi a sprzedającymi. Dla akcji z WIG20 i mWIG40 notowania ciągłe trwają do 16:50.

Faza przed zamknięciem trwa od 16:50 do 17:00. Podobnie jak przed otwarciem, zlecenia są zbierane, ale nie realizowane. O 17:00 następuje fixing zamknięcia, który wyznacza kurs odniesienia na następną sesję.

Dogrywka (trading at last) trwa od 17:00 do 17:05. W tym czasie można zawierać transakcje wyłącznie po kursie zamknięcia. Jest to ostatnia szansa na zawarcie transakcji w danym dniu.

Indeksy giełdowe GPW

GPW publikuje szereg indeksów giełdowych, które mierzą zachowanie różnych segmentów rynku. Indeksy służą jako barometr koniunktury giełdowej i benchmark dla oceny wyników inwestycyjnych. Główne indeksy GPW to:

WIG (Warszawski Indeks Giełdowy) to najszerszy indeks GPW, obejmujący wszystkie spółki notowane na Głównym Rynku, które spełniają kryteria płynności. WIG jest indeksem dochodowym, co oznacza, że uwzględnia zarówno zmiany cen akcji, jak i dochody z dywidend i praw poboru. Jest to najlepszy wskaźnik ogólnej kondycji polskiego rynku akcji.

WIG20 to indeks 20 największych i najbardziej płynnych spółek na GPW. Skład WIG20 jest rewidowany kwartalnie. Indeks obejmuje gigantów polskiej gospodarki, takich jak PKO BP, PKN Orlen, PZU, KGHM czy CD Projekt. WIG20 jest indeksem cenowym (nie uwzględnia dywidend) i stanowi podstawę dla najpopularniejszych instrumentów pochodnych, w tym kontraktów terminowych.

mWIG40 to indeks 40 średnich spółek, które plasują się tuż za WIG20 pod względem kapitalizacji i płynności. Spółki z mWIG40 często są nazywane "średniakami" i stanowią interesujący segment dla inwestorów szukających potencjału wzrostowego przy umiarkowanym ryzyku.

sWIG80 obejmuje 80 małych spółek, znajdujących się poza WIG20 i mWIG40. Są to mniejsze przedsiębiorstwa, często z wyższym potencjałem wzrostu, ale także wyższym ryzykiem i niższą płynnością.

GPW publikuje również indeksy sektorowe (np. WIG-Banki, WIG-Energia, WIG-Informatyka), indeksy tematyczne oraz indeks WIG30, który stanowi rozszerzenie WIG20.

Jak działa handel na GPW

Handel na GPW odbywa się elektronicznie poprzez system transakcyjny. Inwestorzy indywidualni nie mają bezpośredniego dostępu do giełdy - muszą korzystać z pośrednictwa licencjonowanych domów maklerskich. Po otwarciu rachunku maklerskiego inwestor może składać zlecenia kupna i sprzedaży za pośrednictwem platformy internetowej, aplikacji mobilnej lub telefonicznie.

Zlecenia są kierowane do systemu giełdowego, gdzie są kojarzone z przeciwstawnymi zleceniami według algorytmu priorytetowego: najpierw cena (najlepsze oferty mają pierwszeństwo), następnie czas (wcześniejsze zlecenia przy tej samej cenie mają pierwszeństwo). Gdy zlecenie kupna spotyka się z odpowiednim zleceniem sprzedaży, dochodzi do transakcji.

Rozliczenie transakcji następuje w cyklu T+2, co oznacza, że przeniesienie własności akcji i środków pieniężnych następuje dwa dni robocze po zawarciu transakcji. Ten czas jest potrzebny na weryfikację i rozliczenie przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych (KDPW).

GPW stosuje mechanizmy bezpieczeństwa, takie jak widełki statyczne i dynamiczne, które ograniczają maksymalne wahania kursów w ciągu sesji. Widełki chronią przed ekstremalnymi ruchami cen i manipulacjami rynkowymi.

Kto może inwestować na GPW

Na GPW mogą inwestować zarówno osoby fizyczne (inwestorzy indywidualni), jak i osoby prawne (instytucje, fundusze, przedsiębiorstwa). Inwestorzy zagraniczni mają pełny dostęp do polskiego rynku bez żadnych ograniczeń. Aby rozpocząć inwestowanie, potrzebujesz jedynie konta maklerskiego, dokumentu tożsamości i środków na zakup instrumentów finansowych.

Minimalny próg wejścia jest bardzo niski - można kupić nawet jedną akcję, jeśli cena na to pozwala. Wiele spółek ma ceny akcji poniżej 10 zł, co czyni inwestowanie dostępnym praktycznie dla każdego. Osoby niepełnoletnie mogą inwestować za pośrednictwem rachunku prowadzonego przez opiekuna prawnego.

GPW na tle innych giełd

GPW jest największą giełdą w regionie Europy Środkowo-Wschodniej pod względem liczby notowanych spółek i kapitalizacji. Pod koniec 2024 roku na GPW notowanych było ponad 400 spółek o łącznej kapitalizacji przekraczającej 1 bilion złotych. Dla porównania, nowojorska NYSE ma kapitalizację około 25 bilionów dolarów, a londyńska LSE około 4 bilionów dolarów.

Mimo mniejszej skali w porównaniu z największymi światowymi giełdami, GPW oferuje płynny rynek, przejrzyste zasady i nowoczesną infrastrukturę. Polskie spółki reprezentują różnorodne sektory gospodarki, od bankowości i energetyki, przez IT i gaming, po handel detaliczny i przemysł.

Najczęściej zadawane pytania o GPW

Powiązane tematy