IPO - Pierwsza Oferta Publiczna

Dlaczego spółki wchodzą na giełdę

Decyzja o IPO to przełomowy moment w historii każdej firmy. Spółki decydują się na wejście na giełdę z kilku kluczowych powodów, przy czym najważniejszym jest zazwyczaj pozyskanie kapitału na dalszy rozwój.

Pozyskanie kapitału - giełda daje dostęp do ogromnej puli pieniędzy od tysięcy inwestorów indywidualnych i instytucjonalnych. Środki z emisji akcji mogą sfinansować ekspansję zagraniczną, przejęcia konkurentów, inwestycje w badania i rozwój czy spłatę zadłużenia. W przeciwieństwie do kredytu bankowego, kapitał pozyskany z emisji akcji nie wymaga spłaty ani odsetek.

Płynność dla założycieli i inwestorów - przed IPO właściciele firmy (założyciele, fundusze venture capital, private equity) mają trudność w spieniężeniu swoich udziałów. Giełda tworzy płynny rynek, na którym mogą sprzedać część lub całość akcji. To naturalna "ścieżka wyjścia" dla funduszy, które wspierały spółkę na wczesnym etapie.

Prestiż i wiarygodność - status spółki publicznej zwiększa rozpoznawalność marki i buduje zaufanie wśród kontrahentów, klientów i potencjalnych pracowników. Spółka giełdowa musi spełniać rygorystyczne wymogi przejrzystości, co sygnalizuje solidność i profesjonalizm.

Waluta przejęciowa - akcje spółki publicznej mogą służyć jako środek płatności przy fuzjach i przejęciach. Zamiast płacić gotówką, spółka może zaoferować sprzedającym swoje akcje, co ułatwia duże transakcje.

Motywacja pracowników - programy opcji na akcje i premie w akcjach są skutecznym narzędziem motywacyjnym. Pracownicy stają się współwłaścicielami i są zainteresowani sukcesem firmy.

Proces IPO krok po kroku

Przygotowanie spółki do debiutu giełdowego to skomplikowany proces trwający zazwyczaj od 6 miesięcy do ponad roku. Oto główne etapy:

1. Decyzja i przygotowania wewnętrzne - zarząd i właściciele podejmują strategiczną decyzję o IPO. Spółka musi spełnić wymogi prawne (forma spółki akcyjnej, odpowiedni kapitał zakładowy, audytowane sprawozdania finansowe). Często konieczna jest restrukturyzacja, porządkowanie spraw prawnych i wzmocnienie corporate governance.

2. Wybór doradców - spółka zatrudnia zespół specjalistów: dom maklerski jako oferujący i główny koordynator (bookrunner), kancelarię prawną, biegłego rewidenta, firmę PR. Wybór renomowanych doradców zwiększa wiarygodność oferty.

3. Due diligence i prospekt emisyjny - prawnicy i audytorzy przeprowadzają szczegółowy przegląd spółki (due diligence). Na tej podstawie powstaje prospekt emisyjny - obszerny dokument (często kilkaset stron) opisujący działalność spółki, sytuację finansową, czynniki ryzyka, warunki oferty. Prospekt musi zostać zatwierdzony przez KNF (Komisję Nadzoru Finansowego).

4. Roadshow i budowanie księgi popytu - zarząd spółki wraz z bankierami inwestycyjnymi odbywa serię spotkań z potencjalnymi dużymi inwestorami (fundusze emerytalne, TFI, fundusze hedge). To "roadshow" ma przekonać instytucje do udziału w ofercie. Równocześnie trwa budowanie księgi popytu (book building), gdzie inwestorzy instytucjonalni zgłaszają, ile akcji i po jakiej cenie są gotowi kupić.

5. Ustalenie ceny emisyjnej - na podstawie zainteresowania inwestorów ustala się cenę emisyjną. Zwykle podawany jest przedział cenowy, a ostateczna cena ustalana jest na koniec procesu. Cena musi być atrakcyjna dla inwestorów, ale też maksymalizować środki pozyskane przez spółkę.

6. Zapisy na akcje - oferta zostaje oficjalnie ogłoszona. Inwestorzy indywidualni mogą składać zapisy w domach maklerskich uczestniczących w konsorcjum. Okres zapisów trwa zazwyczaj 1-2 tygodnie. Przy dużym zainteresowaniu oferta bywa nadsubskrybowana wielokrotnie.

7. Przydział akcji - po zakończeniu zapisów następuje przydział akcji. Przy nadsubskrypcji akcje są dzielone proporcjonalnie lub według innych zasad określonych w prospekcie. Nadpłacone środki wracają na konta inwestorów.

8. Debiut giełdowy - pierwszy dzień notowań na giełdzie. Kurs otwarcia może znacząco różnić się od ceny emisyjnej w zależności od nastrojów rynkowych i zainteresowania akcjami.

Cena emisyjna vs cena rynkowa

Cena emisyjna to cena, po której akcje są sprzedawane w ofercie pierwotnej - przed debiutem na giełdzie. Ustala ją spółka we współpracy z domem maklerskim na podstawie wyceny fundamentalnej, porównania z podobnymi spółkami i zainteresowania inwestorów w procesie budowania księgi popytu.

Cena rynkowa to cena, po której akcje są notowane na giełdzie po debiucie. Ustalana jest przez podaż i popyt i może znacząco różnić się od ceny emisyjnej. Pierwszego dnia notowań zdarzają się spektakularne wzrosty (nawet kilkadziesiąt procent) lub bolesne spadki.

Zjawisko wzrostu kursu pierwszego dnia nazywane jest "underpricing" - celowe ustalenie ceny emisyjnej poniżej oczekiwanej wartości rynkowej. Spółka "zostawia pieniądze na stole" dla pierwszych inwestorów, ale zyskuje pozytywny PR z udanego debiutu. Badania pokazują, że średni wzrost pierwszego dnia dla IPO wynosi kilkanaście procent, choć zdarzają się też dramatyczne spadki.

Warto pamiętać, że początkowy wzrost nie gwarantuje zysków długoterminowych. Wiele spółek po spektakularnym debiucie traci na wartości w kolejnych miesiącach i latach. Inwestowanie w IPO to nie "pewny zysk", lecz spekulacja obarczona znacznym ryzykiem.

Lock-up - zakaz sprzedaży akcji

Lock-up to umowny okres, podczas którego główni akcjonariusze (założyciele, zarząd, fundusze venture capital) nie mogą sprzedać swoich akcji na giełdzie. Typowy lock-up trwa 180-365 dni od debiutu.

Lock-up ma kluczowe znaczenie dla inwestorów z kilku powodów:

Ochrona kursu - gdyby założyciele mogli sprzedać akcje od razu po IPO, masowa podaż mogłaby załamać kurs. Lock-up stabilizuje rynek w pierwszych miesiącach po debiucie.

Sygnał zaufania - jeśli założyciele zgadzają się na długi lock-up, sygnalizują, że wierzą w przyszłość spółki i nie zamierzają "uciekać z tonącego statku".

Ryzyko wygaśnięcia lock-up - koniec okresu lock-up może oznaczać znaczną podaż akcji, gdy dotychczasowi właściciele zaczną realizować zyski. Daty wygaśnięcia lock-up są publikowane w prospekcie i warto je śledzić.

Jak zapisać się na IPO

Udział w IPO jest dostępny dla każdego inwestora posiadającego rachunek maklerski w domu maklerskim uczestniczącym w konsorcjum oferującym. Oto praktyczne kroki:

1. Sprawdź warunki oferty - przeczytaj prospekt emisyjny lub przynajmniej jego streszczenie. Zwróć uwagę na: cenę lub przedział cenowy, terminy zapisów, minimalny i maksymalny zapis, zasady przydziału akcji.

2. Upewnij się, że masz środki - na rachunku maklerskim musi znajdować się pełna kwota zapisu plus ewentualna prowizja. Środki są blokowane do czasu rozliczenia oferty.

3. Złóż zapis - przez platformę transakcyjną domu maklerskiego lub telefonicznie. Podajesz liczbę akcji i akceptujesz cenę maksymalną (lub konkretną cenę, jeśli jest już ustalona).

4. Czekaj na przydział - po zakończeniu zapisów dowiesz się, ile akcji Ci przydzielono. Przy nadsubskrypcji może być mniej, niż zapisałeś. Nadpłacone środki zostaną odblokowane.

5. Pierwszy dzień notowań - akcje pojawiają się na Twoim rachunku. Możesz je trzymać lub sprzedać na giełdzie.

IPO na GPW - historia i przykłady

Polska giełda ma za sobą wiele spektakularnych debiutów. W latach 2017-2021 modne były IPO spółek gamingowych (CD Projekt, 11 bit studios wcześniej), a później fintech i e-commerce.

Przykłady głośnych polskich IPO:

Allegro (2020) - największe IPO w historii GPW. Spółka pozyskała ponad 9 mld zł. Kurs wzrósł znacząco w pierwszych dniach, osiągając szczyt ponad 90 zł, ale w kolejnych latach spadł poniżej ceny emisyjnej (43 zł). Pokazuje to, że nawet "sukces IPO" nie gwarantuje zysków długoterminowych.

InPost (2021) - debiut w Amsterdamie polskiego giganta logistycznego. Spektakularne pierwsze notowania, potem znaczące spadki. Wiele osób, które kupiły na szczycie, poniosło straty.

CD Projekt (2002) - debiut za kilka złotych za akcję. Po 20 latach i sukcesie "Wiedźmina" cena przekroczyła 400 zł (przed splitami). Przykład, że prawdziwe zyski z IPO realizują ci, którzy trzymają akcje latami, nie ci, którzy sprzedają po kilku dniach.

SPO i kolejne emisje

Po IPO spółka może przeprowadzać kolejne emisje akcji, nazywane SPO (Secondary Public Offering) lub follow-on offerings. Różnica polega na tym, że IPO to pierwsza publiczna emisja, a SPO to każda kolejna.

SPO może polegać na emisji nowych akcji (pozyskanie kapitału przez spółkę) lub sprzedaży istniejących akcji przez dużych akcjonariuszy (realizacja zysków). Dla posiadaczy akcji SPO oznacza rozwodnienie - po emisji mają mniejszy udział procentowy w spółce.

Najczęściej zadawane pytania o IPO

Powiązane tematy