1 Zrozum, czym jest IPO i jak działa

Zanim zapiszesz się na jakąkolwiek ofertę, musisz rozumieć mechanizm IPO i związane z nim ryzyko.

Dlaczego spółki przeprowadzają IPO?

• Pozyskanie kapitału - pieniądze z emisji finansują rozwój, przejęcia, spłatę długów
• Płynność dla właścicieli - założyciele i fundusze mogą sprzedać część akcji
• Prestiż - status spółki giełdowej zwiększa wiarygodność
• Motywacja pracowników - programy akcyjne stają się bardziej wartościowe

Kluczowe pojęcia:

Cena emisyjna - cena, po której spółka sprzedaje akcje w ofercie. Ustala ją spółka wraz z domem maklerskim na podstawie wyceny i zainteresowania inwestorów. To cena, którą płacisz jako uczestnik IPO.

Cena rynkowa - cena, po której akcje są notowane na giełdzie po debiucie. Ustala ją rynek (popyt i podaż). Może być wyższa (zysk z pierwszego dnia) lub niższa (strata) od ceny emisyjnej.

Nadsubskrypcja (oversubscription) - sytuacja, gdy popyt na akcje przekracza podaż. Np. spółka oferuje 1 mln akcji, a inwestorzy chcą kupić 5 mln - nadsubskrypcja 5x. Oznacza to, że nie wszyscy dostaną tyle akcji, ile chcieli.

Redukcja zapisów - przy nadsubskrypcji każdy inwestor dostaje proporcjonalnie mniej akcji. Przy 5-krotnej nadsubskrypcji dostaniesz 1/5 tego, co zapisałeś. Pozostałe środki wrócą na Twoje konto.

Lock-up - okres (zazwyczaj 180-365 dni), podczas którego główni akcjonariusze (założyciele, fundusze) nie mogą sprzedać swoich akcji. Chroni to kurs przed masową podażą po debiucie.

Transze - oferta jest często podzielona na transzę dla inwestorów instytucjonalnych (fundusze, TFI) i transzę dla inwestorów indywidualnych (Ty). Proporcje różnią się w zależności od oferty.

2 Znajdź informacje o nadchodzących IPO

Gdzie szukać informacji o planowanych debiutach na GPW? Oto najlepsze źródła:

1. Strona GPW (gpw.pl)

• Sekcja "Emitenci" → "Nowi emitenci" zawiera listę spółek w procesie IPO
• Komunikaty prasowe GPW informują o zatwierdzeniu prospektów
• Kalendarz wydarzeń pokazuje daty debiutów

2. Strona KNF (knf.gov.pl)

• Rejestr zatwierdzonych prospektów emisyjnych
• Każda oferta publiczna wymaga prospektu zatwierdzonego przez KNF

3. Portale finansowe

• Biznesradar.pl - sekcja "IPO" z aktualnymi i planowanymi ofertami
• Bankier.pl - dział "Giełda" → "IPO"
• StockWatch.pl - analizy i komentarze do ofert
• Money.pl - informacje o debiutach

4. Strony domów maklerskich

• Brokerzy uczestniczący w konsorcjum oferującym publikują szczegóły oferty
• Często oferują dedykowane strony z harmonogramem i warunkami zapisu

5. Strona spółki

• Prospekt emisyjny (pełny dokument, często 200-400 stron)
• Prezentacja dla inwestorów (skrócona wersja)
• Informacje o działalności, strategii i ryzykach

6. Media branżowe

• Puls Biznesu, Parkiet - informacje o planowanych ofertach
• Newslettery brokerów - powiadomienia o nowych IPO

Wskazówka: Zapisz się na newslettery kilku brokerów i portali finansowych. Będziesz dostawać powiadomienia o nowych ofertach bez konieczności codziennego sprawdzania stron.

3 Przeanalizuj ofertę przed zapisem

Nie zapisuj się na każde IPO tylko dlatego, że jest modne. Przeanalizuj ofertę, zanim zainwestujesz pieniądze:

Przeczytaj prospekt emisyjny (lub przynajmniej jego streszczenie)

Prospekt to oficjalny dokument opisujący spółkę i warunki oferty. Jest długi i techniczny, ale kluczowe informacje znajdziesz w rozdziałach:

• Podsumowanie - skrócona wersja najważniejszych informacji
• Czynniki ryzyka - co może pójść nie tak
• Opis działalności - czym zajmuje się spółka
• Wybrane dane finansowe - przychody, zyski, zadłużenie
• Warunki oferty - cena, terminy, zasady przydziału

Oceń wycenę

• Sprawdź wskaźnik C/Z - stosunek ceny do zysku. Porównaj z konkurentami z branży.
• Wysoki C/Z (np. 50+) oznacza, że płacisz premię za oczekiwany wzrost. Ryzykowne.
• Spółki bez zysków (start-upy) są najtrudniejsze do wyceny - tu ryzyko jest największe.

Sprawdź, kto sprzedaje akcje

• Czy spółka emituje nowe akcje (pozyskuje kapitał na rozwój)? Pozytywny znak.
• Czy dotychczasowi właściciele sprzedają duży pakiet? Może oznaczać, że chcą "wyjść" z inwestycji.
• Jak długi jest lock-up dla założycieli? Krótki lock-up (90 dni) to ostrzeżenie.

Zrozum branżę i konkurencję

• Czy rozumiesz, jak spółka zarabia pieniądze?
• Jaką ma pozycję konkurencyjną? Czy ma "fosę" chroniącą przed konkurencją?
• Jakie są perspektywy branży - rośnie czy kurczy się?

Sprawdź historię zarządu

• Czy zarząd ma doświadczenie w branży?
• Czy poprzednie przedsięwzięcia zakończyły się sukcesem?
• Czy zarząd inwestuje własne pieniądze w spółkę?

4 Upewnij się, że możesz wziąć udział

Aby zapisać się na IPO, musisz spełnić kilka warunków:

1. Masz konto maklerskie u brokera uczestniczącego w ofercie

Nie każdy broker uczestniczy w każdym IPO. Sprawdź listę członków konsorcjum oferującego - znajdziesz ją w prospekcie lub na stronie spółki. Najpopularniejsze domy maklerskie (mBank, Bossa, XTB, PKO BP) zazwyczaj uczestniczą w dużych ofertach.

2. Masz wystarczające środki na rachunku

Środki na zakup akcji muszą być dostępne na rachunku maklerskim w momencie składania zapisu. Zostaną zablokowane do czasu przydziału akcji. Jeśli nie dostaniesz akcji (lub dostaniesz mniej), nadwyżka wróci na konto.

3. Spełniasz minimalne wymogi zapisu

Niektóre oferty mają minimalny zapis (np. 100 akcji lub 1 000 zł). Sprawdź warunki w prospekcie.

4. Złożysz zapis w terminie

Okres zapisów trwa zazwyczaj 1-2 tygodnie. Spóźnione zapisy nie są przyjmowane. Zaplanuj zapis z wyprzedzeniem - nie czekaj na ostatnią chwilę.

Przykład praktyczny:

Spółka ABC ogłasza IPO. Cena emisyjna: 25 zł. Minimalny zapis: 50 akcji. Chcesz kupić 200 akcji.

• Wartość zapisu: 200 × 25 zł = 5 000 zł
• Prowizja: ~15 zł (0,29%)
• Potrzebne środki: ~5 015 zł na rachunku

5 Złóż zapis na akcje

Gdy już zdecydujesz się na udział, czas złożyć zapis. Proces wygląda podobnie u wszystkich brokerów:

Krok po kroku:

1. Zaloguj się na platformę transakcyjną swojego brokera
2. Znajdź sekcję "IPO", "Oferty publiczne" lub "Emisje" (nazwa różni się u brokerów)
3. Wybierz ofertę, w której chcesz wziąć udział
4. Przeczytaj warunki i zaakceptuj oświadczenia (m.in. że zapoznałeś się z prospektem)
5. Podaj liczbę akcji, którą chcesz kupić
6. Potwierdź zapis kodem SMS lub autoryzacją
7. Otrzymasz potwierdzenie przyjęcia zapisu

Ważne informacje:

• Zapis jest wiążący - po złożeniu nie możesz go anulować (z wyjątkami określonymi w prospekcie)
• Środki są blokowane - od momentu zapisu do rozliczenia oferty nie możesz użyć tych pieniędzy
• Prowizja - płacisz standardową prowizję maklerską (0,29-0,39%)
• Cena maksymalna - jeśli oferta ma przedział cenowy (np. 20-25 zł), zapisujesz się po cenie maksymalnej. Jeśli ostateczna cena będzie niższa, różnica wróci na konto.

Przykład zapisu w mBank eMakler:

1. Zaloguj się do mBanku i przejdź do sekcji "eMakler"
2. Wybierz "Oferty publiczne" z menu
3. Kliknij na nazwę oferty (np. "ABC S.A. - IPO")
4. Przeczytaj podsumowanie warunków
5. Kliknij "Złóż zapis"
6. Wpisz liczbę akcji (np. 200)
7. Zaznacz oświadczenia i potwierdź kodem SMS
8. Gotowe - zapis złożony

6 Czekaj na przydział i debiut

Po zakończeniu okresu zapisów następuje przydział akcji. Co musisz wiedzieć:

Ustalenie ceny emisyjnej

Jeśli oferta miała przedział cenowy, ostateczna cena zostaje ustalona na podstawie zainteresowania inwestorów (book building). Informacja o cenie jest publikowana na stronie spółki i w komunikatach.

Przydział akcji

Spółka i organizator przydzielają akcje według zasad określonych w prospekcie. Typowe scenariusze:

• Popyt mniejszy niż podaż - dostajesz wszystkie akcje, które zapisałeś
• Popyt równy podaży - dostajesz wszystko
• Nadsubskrypcja - dostajesz proporcjonalnie mniej (redukcja)

Przykład redukcji:

Zapisałeś się na 200 akcji. Oferta jest 4-krotnie nadsubskrybowana. Otrzymujesz 200 / 4 = 50 akcji. Zapłacone środki za 150 akcji wracają na Twoje konto.

Rozliczenie

• Przydzielone akcje są księgowane na Twoim rachunku maklerskim
• Nadpłata (jeśli cena lub liczba akcji była niższa) wraca na konto
• Proces trwa zazwyczaj 2-5 dni roboczych od zakończenia zapisów

Dzień debiutu

W dniu pierwszych notowań akcje pojawiają się na giełdzie. Możesz:

• Trzymać - wierzysz w długoterminowy potencjał spółki
• Sprzedać - realizujesz zysk z pierwszego dnia (jeśli cena wzrosła) lub akceptujesz stratę

Uwaga: Cena otwarcia może znacząco różnić się od ceny emisyjnej - zarówno w górę (tzw. "pop"), jak i w dół. Nie zakładaj automatycznie, że zarobisz.

7 Przykład: Udział w polskim IPO

Zobaczmy, jak wyglądałby typowy udział w IPO na GPW na przykładzie fikcyjnej spółki:

Spółka TechPol S.A. - IPO

• Branża: technologia, oprogramowanie dla firm
• Cena emisyjna: 45 zł za akcję
• Liczba akcji w ofercie dla inwestorów indywidualnych: 500 000
• Minimalny zapis: 20 akcji
• Termin zapisów: 10-20 marca
• Planowany debiut: 28 marca

Twoje działania:

1. 5 marca - czytasz o IPO na Bankier.pl, pobierasz prospekt
2. 8 marca - analizujesz spółkę: C/Z = 25, przychody rosną 30% rocznie, dobra pozycja konkurencyjna
3. 10 marca - decydujesz się na zapis, wpłacasz 5 000 zł na rachunek maklerski
4. 12 marca - składasz zapis na 100 akcji (100 × 45 zł = 4 500 zł + prowizja)
5. 20 marca - zapisy zakończone, nadsubskrypcja 3x
6. 22 marca - przydział: otrzymujesz 33 akcje (100 / 3 = 33,3, zaokrąglone)
7. 23 marca - 33 akcje na rachunku, reszta środków odblokowana (ok. 3 000 zł)
8. 28 marca - debiut! Kurs otwarcia: 52 zł (+15,6%). Wartość Twoich akcji: 33 × 52 = 1 716 zł vs zapłacone 33 × 45 = 1 485 zł. Zysk: 231 zł

Decyzja: Możesz sprzedać i zrealizować 231 zł zysku (minus podatek i prowizję) lub trzymać, wierząc w dalszy wzrost.

Alternatywny scenariusz (nieudane IPO):

Kurs otwarcia: 38 zł (-15,6%). Wartość Twoich akcji: 33 × 38 = 1 254 zł. Strata: 231 zł. Teraz musisz zdecydować: sprzedać ze stratą czy trzymać i czekać na odbicie?