1Zrozumienie zasad kompensacji strat

Zanim przejdziemy do praktycznego rozliczenia, wyjaśnijmy kluczowe pojęcia i zasady obowiązujące w polskim prawie podatkowym dotyczące strat z kapitałów pieniężnych.

Czym jest strata giełdowa?

Strata giełdowa powstaje, gdy koszty uzyskania przychodu przewyższają przychód ze sprzedaży papierów wartościowych. Innymi słowy — gdy sprzedajesz akcje taniej niż je kupiłeś (uwzględniając prowizje maklerskie).

Przykład:

• Kupiłeś akcje za 15 000 zł (wraz z prowizją)
• Sprzedałeś je za 12 000 zł (przed prowizją od sprzedaży)
• Prowizja od sprzedaży: 35 zł
• Koszty uzyskania przychodu: 15 000 zł + 35 zł = 15 035 zł
• Strata: 15 035 zł - 12 000 zł = 3 035 zł

Kompensacja w tym samym roku

W pierwszej kolejności straty kompensowane są automatycznie z zyskami osiągniętymi w tym samym roku podatkowym. Jeśli na jednych transakcjach zarobiłeś, a na innych straciłeś, płacisz podatek tylko od sumarycznego wyniku.

Przykład kompensacji w jednym roku:

• Zysk ze sprzedaży akcji spółki A: +8 000 zł
• Strata ze sprzedaży akcji spółki B: -3 000 zł
• Zysk ze sprzedaży ETF-a: +2 000 zł
• Dochód do opodatkowania: 8 000 - 3 000 + 2 000 = 7 000 zł
• Podatek: 19% × 7 000 zł = 1 330 zł

Przenoszenie straty na kolejne lata

Jeśli po kompensacji wszystkich transakcji w danym roku nadal pozostaje strata (czyli suma strat przewyższa sumę zysków), możesz ją przenieść na kolejne lata. Zasady są następujące:

• Okres: Maksymalnie 5 kolejnych lat podatkowych
• Limit standardowy: W jednym roku możesz odliczyć maksymalnie 50% straty z danego roku
• Limit podwyższony: Od 2020 roku możesz jednorazowo odliczyć stratę do wysokości 5 000 000 zł (nadwyżka ponad 5 mln podlega standardowemu limitowi 50%)
• Źródło odliczenia: Stratę odliczasz wyłącznie od dochodów z kapitałów pieniężnych (innych zysków giełdowych), nie od wynagrodzenia za pracę czy działalności gospodarczej

Ważne ograniczenia

Nie wszystkie straty można odliczyć. Strata nie podlega odliczeniu gdy:

• Nie została wykazana w zeznaniu PIT-38 w roku jej poniesienia
• Upłynęło 5 lat od roku jej poniesienia
• Powstała z transakcji na instrumentach pochodnych, a chcesz ją odliczyć od zysków z akcji (od 2019 r. można łączyć te źródła)
• Pochodzi z transakcji pozagiełdowych nieobjętych obowiązkiem informacyjnym

2Udokumentowanie straty

Aby móc odliczyć stratę w przyszłości, musisz ją prawidłowo udokumentować. Kluczowe znaczenie mają dokumenty od brokera i prawidłowo złożone zeznanie podatkowe.

Dokumenty potwierdzające stratę

• PIT-8C: Informacja roczna od brokera zawierająca zestawienie przychodów i kosztów. To podstawowy dokument — przechowuj go przez minimum 5 lat.
• Historia transakcji: Wyciąg z rachunku maklerskiego z listą wszystkich transakcji kupna i sprzedaży. Pobierz i zapisz na wypadek problemów z dostępem do konta.
• Potwierdzenia transakcji: Indywidualne potwierdzenia realizacji zleceń (niektórzy brokerzy wysyłają je mailem lub udostępniają w panelu).
• Kopia złożonego PIT-38: Zeznanie, w którym wykazałeś stratę — wraz z UPO (Urzędowym Poświadczeniem Odbioru).

Jak długo przechowywać dokumenty?

Dokumenty podatkowe należy przechowywać przez 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku. W przypadku strat rozliczanych przez 5 lat, praktycznie oznacza to przechowywanie dokumentów nawet przez 10 lat od poniesienia straty.

Przykład: Stratę poniesioną w 2024 roku możesz odliczać do 2029 roku. Termin płatności podatku za 2029 upływa 30 kwietnia 2030. Dokumenty powinieneś przechowywać do końca 2035 roku.

Prowadzenie ewidencji strat

Dla własnej wygody warto prowadzić prostą ewidencję poniesionych strat:

Rok poniesienia	Kwota straty	Odliczono do tej pory	Pozostało do odliczenia	Termin wygaśnięcia
2024	20 000 zł	0 zł	20 000 zł	2029

3Wykazanie straty w PIT-38

Aby zachować prawo do odliczenia straty w przyszłości, musisz ją wykazać w zeznaniu PIT-38 za rok, w którym została poniesiona. Nawet jeśli nie masz żadnych zysków do opodatkowania, złożenie PIT-38 ze stratą jest obowiązkowe.

Gdzie wpisać stratę w formularzu?

W części C zeznania PIT-38:

• Pozycja 20 — Przychód: Wpisujesz łączną kwotę uzyskaną ze sprzedaży papierów wartościowych (z PIT-8C)
• Pozycja 21 — Koszty uzyskania przychodów: Wpisujesz łączne koszty (zakup + prowizje)
• Pozycja 22 — Dochód: Zostaje pusta (lub wpisujesz 0), gdy masz stratę
• Pozycja 23 — Strata: Wpisujesz kwotę straty (różnicę: koszty minus przychód)

Przykład wypełnienia przy stracie

Dane z PIT-8C:

• Przychód ze sprzedaży: 45 000 zł
• Koszty uzyskania przychodu: 65 000 zł

Wypełnienie PIT-38:

• Pozycja 20 (Przychód): 45 000 zł
• Pozycja 21 (Koszty): 65 000 zł
• Pozycja 22 (Dochód): 0 zł
• Pozycja 23 (Strata): 20 000 zł
• Pozycja 34 (Podatek): 0 zł

Co jeśli zapomniałem wykazać stratę?

Jeśli nie złożyłeś PIT-38 w roku poniesienia straty, możesz złożyć zaległe zeznanie. Prawo do rozliczenia straty nie wygasa, dopóki nie upłynie 5 lat od końca roku, w którym ją poniosłeś. Złóż PIT-38 za odpowiedni rok przez system e-Deklaracje lub Twój e-PIT.

4Odliczenie straty w kolejnych latach

Gdy w kolejnym roku osiągniesz zysk z inwestycji giełdowych, możesz odliczyć stratę z lat ubiegłych i zmniejszyć podatek do zapłaty. Oto jak to zrobić praktycznie.

Praktyczny przykład rozliczenia straty 20 000 zł

Załóżmy, że w 2024 roku poniosłeś stratę 20 000 zł. W kolejnych latach osiągasz następujące wyniki:

Rok	Dochód z giełdy	Max. odliczenie (50%)	Faktyczne odliczenie	Pozostało straty	Podatek po odliczeniu
2024	-20 000 zł (strata)	—	—	20 000 zł	0 zł
2025	+8 000 zł	10 000 zł	8 000 zł	12 000 zł	0 zł
2026	+15 000 zł	10 000 zł	10 000 zł	2 000 zł	950 zł
2027	+5 000 zł	2 000 zł (pozostało)	2 000 zł	0 zł	570 zł

Wyjaśnienie obliczeń:

• 2025: Dochód 8 000 zł, limit 50% straty = 10 000 zł. Odliczasz całe 8 000 zł (bo mniej niż limit). Podatek = 0 zł. Pozostaje 12 000 zł straty.
• 2026: Dochód 15 000 zł, limit 50% = 10 000 zł. Odliczasz maksimum 10 000 zł. Podstawa opodatkowania = 5 000 zł. Podatek = 19% × 5 000 = 950 zł.
• 2027: Pozostało tylko 2 000 zł straty. Dochód 5 000 zł minus 2 000 zł = 3 000 zł. Podatek = 19% × 3 000 = 570 zł.

Oszczędność podatkowa: Bez odliczenia straty zapłaciłbyś 19% × (8 000 + 15 000 + 5 000) = 5 320 zł. Dzięki odliczeniu zapłaciłeś 0 + 950 + 570 = 1 520 zł. Oszczędność: 3 800 zł (czyli 19% × 20 000 zł straty).

Gdzie wpisać odliczenie w PIT-38?

Odliczenie straty z lat ubiegłych wpisujesz w części D formularza PIT-38:

• Pozycja 26: Suma odliczanych strat z lat ubiegłych
• Pozycja 28: Dochód po odliczeniu strat (pozycja 22 minus pozycja 26)

Kolejność odliczania strat z różnych lat

Jeśli masz straty z kilku lat, najlepiej odliczać najpierw te, które najszybciej wygasną (najstarsze). Prawo nie narzuca kolejności, ale taka strategia minimalizuje ryzyko utraty prawa do odliczenia.

5Szczególne przypadki i wyjątki

Rozliczanie strat ma kilka niuansów, które warto znać.

Strata z instrumentów pochodnych

Od 2019 roku straty z instrumentów pochodnych (kontrakty terminowe, opcje, CFD) można kompensować z zyskami z papierów wartościowych (akcje, ETF-y, obligacje) i odwrotnie. Wcześniej te źródła były rozliczane oddzielnie.

Jednorazowe odliczenie do 5 mln zł

Od 2020 roku możesz jednorazowo odliczyć stratę do wysokości 5 000 000 zł, bez limitu 50%. Ta opcja jest przydatna dla inwestorów z dużymi stratami, którzy chcą je szybko skompensować. Nadwyżka ponad 5 mln zł podlega standardowemu limitowi 50% rocznie.

Strata a IKE/IKZE

Straty poniesione na kontach IKE lub IKZE nie podlegają odliczeniu od zysków osiągniętych na zwykłym rachunku maklerskim. Konta emerytalne są rozliczane oddzielnie — zyski są zwolnione z podatku (pod warunkami), ale straty też nie dają korzyści podatkowych.

Strata z inwestycji zagranicznych

Straty z transakcji na zagranicznych giełdach (np. sprzedaż akcji amerykańskich przez brokera zagranicznego) podlegają tym samym zasadom co straty krajowe. Musisz je samodzielnie obliczyć, przeliczyć na złote i wykazać w PIT-38.

Kiedy strata NIE może być odliczona?

Strata nie może być odliczona gdy:

• Nie została wykazana w PIT-38 za rok jej poniesienia
• Minęło 5 lat od roku poniesienia
• Pochodzi z transakcji niepodlegających opodatkowaniu (np. sprzedaż akcji objętych ulgą)
• Powstała na koncie IKE/IKZE
• Nie masz dochodu z kapitałów pieniężnych, od którego można by ją odliczyć