RSI (Relative Strength Index) - Wskaźnik Siły Względnej

RSI (Relative Strength Index), czyli Wskaźnik Siły Względnej, to oscylator impetu mierzący szybkość i zmianę ruchów cenowych poprzez porównanie średniej wielkości wzrostów do średniej wielkości spadków w określonym okresie. Wskaźnik porusza się w skali od 0 do 100, gdzie wartości powyżej 70 sygnalizują wykupienie rynku, a wartości poniżej 30 - jego wyprzedanie.

Czym jest RSI?

RSI został opracowany przez J. Wellesa Wildera Jr. i po raz pierwszy zaprezentowany w 1978 roku w książce "New Concepts in Technical Trading Systems". Od tego czasu stał się jednym z najczęściej stosowanych narzędzi analizy technicznej na świecie, używanym przez miliony inwestorów i traderów na wszystkich rynkach finansowych.

Istotą RSI jest pomiar "siły względnej" instrumentu finansowego, czyli porównanie siły ruchów wzrostowych z siłą ruchów spadkowych w określonym czasie. Wskaźnik nie mierzy siły instrumentu względem innych (jak nazwa mogłaby sugerować), lecz wewnętrzną dynamikę zmian ceny danego instrumentu. Im szybciej i silniej ceny rosną, tym wyżej znajduje się RSI, i odwrotnie - im szybciej i silniej spadają, tym niższy jest odczyt.

RSI należy do kategorii wskaźników zwanych oscylatorami, ponieważ jego wartość oscyluje w ograniczonym zakresie (0-100). Ta cecha sprawia, że jest szczególnie przydatny do identyfikacji ekstremów rynkowych - sytuacji, gdy ceny mogły pójść "za daleko" w jednym kierunku i zbliża się moment korekty lub odwrócenia.

Standardowym okresem dla obliczania RSI jest 14 okresów (dni, godzin itp.), co zaproponował sam Wilder. Okres ten stanowi kompromis między czułością wskaźnika a liczbą generowanych sygnałów. Krótsze okresy (np. 7 lub 9) dają więcej sygnałów, ale zwiększają ryzyko fałszywych alertów. Dłuższe okresy (np. 21 lub 25) wygładzają wskaźnik, ale opóźniają sygnały.

Wzór na obliczenie RSI

Obliczenie RSI składa się z kilku kroków. Najpierw oblicza się RS (Relative Strength), czyli stosunek średnich wzrostów do średnich spadków, a następnie przekształca go w wartość oscylującą między 0 a 100.

Krok 1: Obliczenie zmian cen

Zmiana = Cena zamknięcia(t) - Cena zamknięcia(t-1)

Krok 2: Rozdzielenie na wzrosty i spadki

Wzrost = max(Zmiana, 0)

Spadek = |min(Zmiana, 0)|

Krok 3: Obliczenie średnich

Średni wzrost = EMA(Wzrosty, n okresów)

Średni spadek = EMA(Spadki, n okresów)

Krok 4: Obliczenie RS i RSI

RS = Średni wzrost / Średni spadek

RSI = 100 - (100 / (1 + RS))

W praktyce platformy transakcyjne automatycznie obliczają RSI - inwestor musi jedynie wybrać okres (standardowo 14). Warto jednak rozumieć mechanizm obliczania, aby lepiej interpretować zachowanie wskaźnika.

Skala 0-100 i kluczowe poziomy

RSI porusza się w skali od 0 do 100, przy czym najważniejsze poziomy interpretacyjne to:

Poziom 70 - górna granica normalnego zakresu, powyżej której rynek uznaje się za wykupiony
Poziom 30 - dolna granica normalnego zakresu, poniżej której rynek uznaje się za wyprzedany
Poziom 50 - linia środkowa, oddzielająca strefę dominacji byków (powyżej) od niedźwiedzi (poniżej)

Niektórzy analitycy stosują bardziej ekstremalne poziomy 80/20, szczególnie na bardzo zmiennych rynkach, aby zmniejszyć liczbę fałszywych sygnałów.

Wykupienie i wyprzedanie

Strefa wykupienia (RSI > 70)

Gdy RSI wzrasta powyżej 70, rynek jest uznawany za wykupiony (overbought). Oznacza to, że ceny rosły szybko i intensywnie przez ostatni okres, a przewaga kupujących była znacząca. Teoretycznie zwiększa to prawdopodobieństwo korekty spadkowej lub przynajmniej zatrzymania wzrostów.

Jednak ważne jest zrozumienie, że wykupienie nie jest automatycznym sygnałem sprzedaży. W silnych trendach wzrostowych RSI może pozostawać w strefie wykupienia przez długi czas, generując przedwczesne sygnały sprzedaży. Dlatego lepszą strategią jest poczekać, aż RSI opuści strefę wykupienia (spadnie poniżej 70), co potwierdza osłabienie impetu.

Strefa wyprzedania (RSI < 30)

Gdy RSI spada poniżej 30, rynek jest uznawany za wyprzedany (oversold). Ceny spadały szybko i intensywnie, a sprzedający dominowali. Teoretycznie zwiększa to szanse na odbicie lub przynajmniej zatrzymanie spadków.

Podobnie jak w przypadku wykupienia, wyprzedanie nie jest automatycznym sygnałem kupna. W silnych trendach spadkowych RSI może długo utrzymywać się poniżej 30. Bardziej wiarygodny sygnał kupna pojawia się, gdy RSI wzrasta powyżej 30, wychodząc ze strefy wyprzedania.

Dywergencje RSI

Dywergencje to rozbieżności między kierunkiem ruchu ceny a kierunkiem ruchu wskaźnika RSI. Są uważane za jedne z najsilniejszych sygnałów generowanych przez oscylatory.

Dywergencja negatywna (niedźwiedzia)

Występuje, gdy cena tworzy nowy, wyższy szczyt, ale jednocześnie RSI tworzy niższy szczyt. Oznacza to, że mimo nowego maksimum cenowego, siła ruchu wzrostowego słabnie. Jest to ostrzeżenie przed możliwym odwróceniem trendu wzrostowego i potencjalny sygnał do sprzedaży lub realizacji zysków.

Dywergencja pozytywna (bycza)

Występuje, gdy cena tworzy nowy, niższy dołek, ale jednocześnie RSI tworzy wyższy dołek. Oznacza to, że mimo nowego minimum cenowego, siła ruchu spadkowego słabnie. Jest to ostrzeżenie przed możliwym odwróceniem trendu spadkowego i potencjalny sygnał do kupna.

Dywergencje są szczególnie wiarygodne, gdy występują w strefach ekstremalnych (wykupienia lub wyprzedania) oraz przy ważnych poziomach wsparcia lub oporu.

Sygnały transakcyjne RSI

RSI może generować różne typy sygnałów transakcyjnych:

Sygnały z poziomów ekstremalnych - kupno, gdy RSI wychodzi ze strefy wyprzedania (wzrasta powyżej 30); sprzedaż, gdy RSI wychodzi ze strefy wykupienia (spada poniżej 70)
Sygnały z dywergencji - kupno przy dywergencji pozytywnej; sprzedaż przy dywergencji negatywnej
Sygnały z poziomu 50 - kupno, gdy RSI wzrasta powyżej 50 (potwierdzenie trendu wzrostowego); sprzedaż, gdy RSI spada poniżej 50 (potwierdzenie trendu spadkowego)
Formacje na RSI - niektórzy analitycy rysują linie trendu i poziomy wsparcia/oporu bezpośrednio na wykresie RSI

Praktyczny przykład tradingowy

Inwestor analizuje akcje spółki ABC, które przez ostatnie tygodnie systematycznie spadają. RSI (14) spada do poziomu 25, sygnalizując silne wyprzedanie. Cena osiąga nowy dołek przy 45 zł, ale RSI tworzy wyższy dołek niż poprzednio (dywergencja pozytywna). Inwestor widzi też, że cena zbliża się do historycznego poziomu wsparcia. Gdy RSI wzrasta powyżej 30, decyduje się na zakup po 47 zł, ustawiając stop loss pod ostatnim dołkiem (44 zł). Cel zysku wyznacza na poziomie oporu przy 55 zł.

Najczęstsze błędy

Automatyczne kupno przy RSI < 30 i sprzedaż przy RSI > 70 - w silnych trendach RSI może długo pozostawać w strefach ekstremalnych, generując przedwczesne sygnały
Ignorowanie kontekstu trendu - sygnały RSI są bardziej wiarygodne, gdy są zgodne z kierunkiem głównego trendu lub występują przy istotnych poziomach technicznych
Zbyt krótki okres RSI - używanie bardzo krótkich okresów (np. 5) generuje nadmiar fałszywych sygnałów
Używanie RSI jako jedynego wskaźnika - RSI powinien być częścią szerszej strategii i wymagać potwierdzenia innymi narzędziami
Niewłaściwa identyfikacja dywergencji - dywergencja musi obejmować porównywalne szczyty lub dołki, a nie przypadkowe punkty na wykresie

Sekcja FAQ

Jaki okres RSI jest najlepszy do analizy akcji na GPW?

Standardowy okres 14 dni sprawdza się dobrze na większości akcji notowanych na GPW. Dla bardziej zmiennych spółek z mWIG40 lub sWIG80 można rozważyć wydłużenie okresu do 21 dni, co zmniejszy liczbę fałszywych sygnałów. Dla swing tradingu niektórzy preferują 9 dni dla szybszej reakcji.

Czy RSI działa lepiej na rynku byka czy niedźwiedzia?

RSI jako oscylator najlepiej sprawdza się w trendach bocznych, gdzie poziomy wykupienia i wyprzedania są bardziej wiarygodne. W silnych trendach (byka lub niedźwiedzia) RSI może długo pozostawać w jednej strefie. W trendzie wzrostowym lepiej szukać sygnałów kupna przy wyprzedaniu; w trendzie spadkowym - sygnałów sprzedaży przy wykupieniu.

Jak łączyć RSI z innymi wskaźnikami technicznymi?

RSI doskonale współpracuje ze średnimi kroczącymi (dla określenia trendu) i MACD (dla potwierdzenia sygnałów impetu). Popularna strategia to używanie średniej do określenia kierunku handlu i RSI do timingu wejścia. Sygnały RSI przy poziomach wsparcia/oporu są szczególnie wartościowe.

Czy dywergencja RSI zawsze oznacza odwrócenie trendu?

Nie, dywergencja to sygnał ostrzegawczy, nie gwarancja odwrócenia. Dywergencje mogą występować wielokrotnie przed faktyczną zmianą trendu lub być całkowicie zignorowane przez rynek w silnych trendach. Dlatego zawsze należy szukać potwierdzenia - przełamania wsparcia/oporu, formacji świecowej lub innych sygnałów technicznych.

Czy RSI można używać do handlu kryptowalutami?

Tak, RSI jest powszechnie stosowany na rynku kryptowalut. Ze względu na większą zmienność tego rynku, niektórzy traderzy modyfikują standardowe poziomy na 80/20 zamiast 70/30. Kryptowaluty potrafią pozostawać w stanie wykupienia lub wyprzedania dłużej niż tradycyjne aktywa, dlatego potwierdzenie sygnałów jest jeszcze ważniejsze.