IKZE (Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego)

Czym jest IKZE i jak działa?

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) to młodsza siostra IKE, wprowadzona do polskiego systemu prawnego w 2012 roku. Oba produkty należą do III filaru systemu emerytalnego i służą dobrowolnemu gromadzeniu oszczędności na emeryturę, jednak różnią się mechanizmem korzyści podatkowej. Podczas gdy IKE oferuje zwolnienie z podatku przy wypłacie, IKZE daje ulgę podatkową już w momencie dokonywania wpłat.

Mechanizm działania IKZE jest następujący: wpłacone w danym roku środki można odliczyć od podstawy opodatkowania w rocznym zeznaniu PIT. Oznacza to, że osoba w 32% progu podatkowym, wpłacając maksymalny limit na IKZE, otrzymuje zwrot około 3 000 zł przy rozliczeniu rocznym. Jest to natychmiastowa, namacalna korzyść, która zachęca do systematycznego oszczędzania.

Przy wypłacie emerytalnej (po ukończeniu 65. roku życia i spełnieniu warunku 5 lat wpłat) od całej zgromadzonej kwoty pobierany jest zryczałtowany 10% podatek. Kluczowe jest słowo "całej" - opodatkowaniu podlega zarówno kapitał (wpłaty), jak i wypracowane zyski. W przypadku IKE zyski przy wypłacie emerytalnej są całkowicie zwolnione, a kapitał nigdy nie był odliczany od podatku.

IKZE można prowadzić równolegle z IKE - to dwa odrębne limity i dwa różne produkty. Mądra strategia emerytalna często obejmuje wykorzystanie maksymalnych limitów na obu kontach, co pozwala czerpać korzyści z obu mechanizmów podatkowych jednocześnie.

Limity wpłat na IKZE w 2024 roku

Roczny limit wpłat na IKZE jest ustalany jako 1,2-krotność przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej. W 2024 roku standardowy limit wynosi 9 388,80 zł. Jest to znacząco niższy limit niż w przypadku IKE (23 472 zł), co wynika z bardziej bezpośredniej korzyści podatkowej oferowanej przez IKZE.

Dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą obowiązuje wyższy limit - 1,8-krotność przeciętnego wynagrodzenia, czyli 14 083,20 zł w 2024 roku. Jest to dodatkowa zachęta dla przedsiębiorców do oszczędzania na emeryturę, ponieważ osoby samozatrudnione często mają niższe przyszłe świadczenia emerytalne z ZUS.

Podobnie jak w IKE, niewykorzystany limit nie przenosi się na kolejny rok. Wpłaty można dokonywać w dowolnych transzach - jednorazowo lub regularnie. Nie ma minimalnej kwoty wpłaty, więc można zacząć nawet od niewielkich sum i stopniowo zwiększać wpłaty wraz ze wzrostem dochodów.

Porównanie historycznych limitów: w 2020 roku limit wynosił 6 272,40 zł, w 2021 - 6 310,80 zł, w 2022 - 7 106,40 zł, a w 2023 - 8 322 zł. Widoczny jest trend wzrostowy, który będzie kontynuowany wraz ze wzrostem przeciętnego wynagrodzenia w Polsce.

Jak działa odliczenie od PIT?

Wpłaty na IKZE odlicza się od podstawy opodatkowania w zeznaniu rocznym PIT-36, PIT-37 lub PIT-28 (w przypadku ryczałtowców). Oznacza to, że kwota wpłacona na IKZE pomniejsza dochód, od którego obliczany jest podatek. Oszczędność podatkowa zależy od stawki podatku, którą płacimy.

Osoby w pierwszym progu podatkowym (12% PIT) oszczędzają 12% od wpłaconej kwoty. Przy maksymalnym limicie 9 388,80 zł daje to około 1 127 zł mniejszego podatku do zapłaty lub wyższego zwrotu. Osoby w drugim progu podatkowym (32% PIT) oszczędzają odpowiednio więcej - przy tym samym limicie około 3 004 zł.

Ryczałtowcy również mogą korzystać z IKZE, odliczając wpłaty od przychodu przed opodatkowaniem ryczałtem. Korzyść zależy od stosowanej stawki ryczałtu - im wyższa stawka, tym większa oszczędność. Przedsiębiorcy na podatku liniowym (19%) również korzystają z odliczenia, choć ich korzyść jest umiarkowana w porównaniu z osobami w 32% progu.

Gdzie założyć IKZE?

IKZE można założyć w tych samych instytucjach co IKE: domach maklerskich, towarzystwach funduszy inwestycyjnych (TFI), bankach i zakładach ubezpieczeń. Wybór instytucji determinuje dostępne instrumenty inwestycyjne i wpływa na potencjalne zyski oraz koszty.

Dom maklerski - najlepsza opcja dla aktywnych inwestorów, którzy chcą samodzielnie wybierać akcje, obligacje i ETF-y. IKZE w domu maklerskim oferuje najszerszy wachlarz możliwości inwestycyjnych i zazwyczaj najniższe opłaty. Wymaga jednak wiedzy i czasu na zarządzanie portfelem.

TFI - odpowiednie dla osób preferujących powierzenie zarządzania profesjonalistom. Na IKZE w TFI można inwestować w fundusze akcyjne, obligacyjne, mieszane czy tzw. fundusze cyklu życia, które automatycznie dostosowują ryzyko do wieku inwestora. Opłaty za zarządzanie są wyższe niż przy samodzielnym inwestowaniu.

Bank - oferuje zazwyczaj IKZE w formie lokaty lub rachunku oszczędnościowego. Najbezpieczniejsza, ale najmniej dochodowa opcja. Może być rozważana przez osoby bliskie wieku emerytalnego lub o ekstremalnie niskiej tolerancji ryzyka.

Zakład ubezpieczeń - IKZE w formie polisy z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Łączy element ubezpieczeniowy z inwestycyjnym, ale często wiąże się z wysokimi opłatami i ograniczoną elastycznością. Warto dokładnie przeanalizować tabelę opłat przed podjęciem decyzji.

Podatek 10% przy wypłacie emerytalnej

Kluczową różnicą między IKZE a IKE jest sposób opodatkowania przy wypłacie. W przypadku IKZE, przy spełnieniu warunków wypłaty emerytalnej (ukończenie 65. roku życia i dokonywanie wpłat przez co najmniej 5 lat kalendarzowych), od całej zgromadzonej kwoty pobierany jest zryczałtowany 10% podatek dochodowy.

Opodatkowaniu podlega zarówno suma wpłat (która wcześniej była odliczana od dochodu), jak i wypracowane zyski kapitałowe. To różni IKZE od IKE, gdzie przy wypłacie emerytalnej zyski są całkowicie zwolnione z podatku, a wpłaty nie podlegają opodatkowaniu (bo nigdy nie były odliczane).

Czy 10% podatek przy wypłacie oznacza, że IKZE jest mniej korzystne niż IKE? Niekoniecznie. Kluczowe jest porównanie stawki podatku przy wpłacie (odliczenie) i przy wypłacie. Jeśli wpłacając, "oszczędzamy" 32% (wysoki próg podatkowy), a przy wypłacie płacimy tylko 10%, to różnica 22 punktów procentowych to nasz zysk. Osoby w 12% progu mają mniejszą różnicę, ale wciąż pozytywną.

IKZE vs IKE - kluczowe różnice

Zrozumienie różnic między IKZE a IKE jest kluczowe dla optymalnego planowania emerytalnego. Oba produkty służą temu samemu celowi - budowaniu kapitału na emeryturę z korzyściami podatkowymi - ale oferują różne mechanizmy oszczędności.

Limit wpłat: IKE ma znacząco wyższy limit (23 472 zł vs 9 388,80 zł w 2024). Oznacza to, że na IKE możemy odłożyć rocznie prawie 2,5 razy więcej środków niż na IKZE.

Ulga przy wpłacie: IKZE pozwala odliczyć wpłaty od podstawy opodatkowania PIT - korzyść natychmiastowa. IKE nie oferuje żadnej ulgi przy wpłacie - pieniądze wpłacamy z dochodu już opodatkowanego.

Podatek przy wypłacie: IKE oferuje całkowite zwolnienie z podatku Belki przy wypłacie emerytalnej. IKZE pobiera 10% zryczałtowany podatek od całej kwoty (kapitał + zyski).

Wiek wypłaty emerytalnej: IKE - 60 lat (lub 55 przy nabytych uprawnieniach emerytalnych). IKZE - 65 lat. Różnica 5 lat może być istotna przy planowaniu.

Przedterminowa wypłata: W obu przypadkach tracisz korzyści podatkowe, ale mechanizm różni się. W IKE płacisz 19% podatku Belki od zysków. W IKZE musisz "oddać" wcześniejsze odliczenia i zapłacić podatek według skali (12% lub 32%), a dodatkowo zyski podlegają 19% podatkowi Belki.

Strategia łączenia IKE + IKZE

Optymalna strategia emerytalna dla większości osób polega na prowadzeniu jednocześnie IKE i IKZE i maksymalizowaniu wpłat na oba konta. Dzięki temu korzystamy zarówno z natychmiastowej ulgi podatkowej (IKZE), jak i pełnego zwolnienia zysków z podatku (IKE).

Rekomendowana kolejność wpłat to najpierw IKZE (niższy limit, szybciej go wykorzystać), a następnie IKE (wyższy limit, uzupełniany pozostałymi środkami). Przykładowo, osoba mogąca oszczędzać 30 000 zł rocznie powinna wpłacić 9 388,80 zł na IKZE i 20 611,20 zł na IKE (lub pełny limit 23 472 zł, jeśli środki pozwalają).

Warto również przemyśleć alokację aktywów między kontami. Na IKE, gdzie zyski będą całkowicie zwolnione z podatku, warto lokować bardziej dochodowe (ale i ryzykowniejsze) aktywa jak akcje czy agresywne fundusze. Na IKZE, gdzie zyski będą opodatkowane przy wypłacie, można trzymać bardziej konserwatywne aktywa.

Pamiętaj też o różnicy w wieku wypłaty - IKZE wymaga 65 lat, IKE tylko 60. Jeśli planujesz wcześniejszą emeryturę, IKE może być bardziej elastyczne. Z drugiej strony, późniejsza wypłata z IKZE oznacza więcej lat na akumulację kapitału.

IKZE dla przedsiębiorców

Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą mają dostęp do podwyższonego limitu IKZE - 1,8-krotności przeciętnego wynagrodzenia zamiast standardowej 1,2-krotności. W 2024 roku daje to 14 083,20 zł zamiast 9 388,80 zł. Jest to istotna różnica, szczególnie że przedsiębiorcy często mają mniejsze przyszłe świadczenia z ZUS.

Dla przedsiębiorców rozliczających się podatkiem liniowym (19%) korzyść z IKZE jest umiarkowana, ale wciąż pozytywna (19% odliczenia minus 10% przy wypłacie = 9% korzyści netto). Jednak dla tych na skali podatkowej, szczególnie w 32% progu, korzyść jest znacząca.

Wpłaty na IKZE są kosztem uzyskania przychodu w działalności gospodarczej, co dodatkowo upraszcza rozliczenie. Przedsiębiorca może uwzględniać wpłaty IKZE bezpośrednio w PKPiR lub rachunkowości firmy, a nie tylko w zeznaniu rocznym.

Warto też pamiętać, że jako przedsiębiorca możesz prowadzić IKZE niezależnie od formy opodatkowania - skala, liniowy, ryczałt czy karta podatkowa. Korzyść będzie różna w zależności od formy, ale możliwość istnieje dla wszystkich.