IKE (Indywidualne Konto Emerytalne)

Czym jest Indywidualne Konto Emerytalne?

Indywidualne Konto Emerytalne (IKE) to element III filaru polskiego systemu emerytalnego, wprowadzony ustawą z 2004 roku. Stanowi dobrowolną formę długoterminowego oszczędzania, która ma zachęcić Polaków do samodzielnego budowania kapitału na emeryturę poprzez atrakcyjne ulgi podatkowe. W przeciwieństwie do obowiązkowych składek ZUS czy OFE, wpłaty na IKE są całkowicie dobrowolne i elastyczne.

Główną zaletą IKE jest zwolnienie z podatku Belki (19% podatku od zysków kapitałowych), które obowiązuje przy spełnieniu określonych warunków. Oznacza to, że wszystkie zyski wypracowane na koncie - czy to z dywidend, odsetek, czy wzrostu wartości akcji - nie podlegają opodatkowaniu, jeśli wypłata nastąpi po osiągnięciu odpowiedniego wieku.

IKE można założyć tylko jedno - nie ma możliwości posiadania kilku kont emerytalnych tego typu jednocześnie. Można jednak przenosić środki między różnymi instytucjami prowadzącymi IKE (tzw. transfer lub wypłata transferowa), zmieniając tym samym formę inwestowania bez utraty korzyści podatkowych. Przeniesienie jest bezpłatne i nie skutkuje koniecznością zapłaty podatku.

Warto podkreślić, że IKE to nie produkt finansowy sam w sobie, lecz specjalna "opakowanie podatkowe" dla różnych instrumentów inwestycyjnych. Na IKE można inwestować w akcje, obligacje, fundusze inwestycyjne, ETF-y czy lokaty bankowe - w zależności od tego, w jakiej instytucji prowadzimy konto.

Limity wpłat na IKE w 2024 roku

Roczny limit wpłat na IKE jest ustalany jako trzykrotność przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok. W 2024 roku limit ten wynosi 23 472 zł, co daje możliwość wpłacenia prawie 2 000 zł miesięcznie. Limit jest corocznie waloryzowany wraz ze wzrostem wynagrodzeń w Polsce.

Limit wpłat dotyczy roku kalendarzowego i nie przenosi się na kolejne lata. Oznacza to, że niewykorzystana w danym roku kwota przepada - nie można jej "nadrobić" w następnym roku. Dlatego warto planować wpłaty tak, aby maksymalnie wykorzystać dostępny limit, zwłaszcza jeśli zależy nam na jak najszybszym budowaniu kapitału emerytalnego.

W ramach limitu można dokonywać dowolnej liczby wpłat - jednorazowo lub regularnie. Nie ma minimalnej kwoty wpłaty, więc nawet osoby o niższych dochodach mogą systematycznie oszczędzać na IKE. Popularne są wpłaty miesięczne w formie stałego zlecenia, które pomagają budować nawyk regularnego oszczędzania.

Historycznie limity wpłat na IKE rosły następująco: w 2020 roku było to 15 681 zł, w 2021 roku - 15 777 zł, w 2022 roku - 17 766 zł, a w 2023 roku - 20 805 zł. Trend wzrostowy oznacza, że osoby rozpoczynające oszczędzanie później mają możliwość wpłacania coraz większych kwot rocznie.

Gdzie można założyć IKE?

IKE można założyć w różnych typach instytucji finansowych, a wybór miejsca determinuje dostępne instrumenty inwestycyjne i związane z nimi opłaty. Każda z opcji ma swoje zalety i wady, dlatego decyzja powinna zależeć od preferencji inwestycyjnych, poziomu wiedzy i planowanej aktywności na koncie.

Dom maklerski - to najpopularniejszy wybór wśród świadomych inwestorów. IKE w domu maklerskim (np. mBank, Bossa, XTB) umożliwia samodzielne inwestowanie w akcje polskie i zagraniczne, ETF-y, obligacje skarbowe oraz inne instrumenty notowane na giełdzie. Jest to opcja dla osób, które chcą mieć pełną kontrolę nad swoimi inwestycjami i są gotowe poświęcić czas na zarządzanie portfelem.

Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych (TFI) - IKE w TFI pozwala inwestować w fundusze inwestycyjne danego towarzystwa. Jest to rozwiązanie dla osób preferujących pasywne podejście - zamiast samodzielnie wybierać akcje, powierzają środki profesjonalnym zarządzającym. Wadą są zazwyczaj wyższe opłaty za zarządzanie niż w przypadku samodzielnego inwestowania.

Bank - IKE bankowe często przyjmuje formę lokaty lub rachunku oszczędnościowego. Jest to najbezpieczniejsza opcja, ale też najmniej dochodowa w długim terminie. Może być odpowiednia dla osób o bardzo niskiej tolerancji ryzyka lub zbliżających się do wieku emerytalnego.

Zakład ubezpieczeń - IKE w formie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym (UFK). Łączy element ochrony ubezpieczeniowej z inwestycją, ale często wiąże się z wysokimi opłatami i mniejszą elastycznością.

Korzyści podatkowe IKE

Kluczową korzyścią IKE jest zwolnienie z podatku od zysków kapitałowych (podatku Belki) przy wypłacie emerytalnej. Aby skorzystać z tego zwolnienia, należy spełnić jeden z dwóch warunków: ukończyć 60 lat lub ukończyć 55 lat i nabyć uprawnienia emerytalne. Dodatkowo, wpłaty na IKE muszą być dokonywane przez co najmniej 5 lat kalendarzowych lub ponad połowa wartości wpłat musi pochodzić sprzed 5 lat.

Korzyść podatkowa jest znacząca przy długoterminowym oszczędzaniu. Przykładowo, jeśli przez 30 lat systematycznych wpłat i reinwestowania zysków nasz kapitał urośnie do 500 000 zł, przy czym 300 000 zł będzie stanowić wypracowany zysk, to na zwykłym rachunku maklerskim zapłacilibyśmy 57 000 zł podatku Belki. Na IKE cała kwota pozostaje nasza.

Warto jednak pamiętać, że w przeciwieństwie do IKZE, wpłaty na IKE nie podlegają odliczeniu od podstawy opodatkowania. Nie ma więc bieżącej korzyści podatkowej - pieniądze wpłacamy z dochodu już opodatkowanego. Cała korzyść materializuje się dopiero przy wypłacie emerytalnej, dzięki braku podatku od zysków.

Wypłata środków z IKE

Środki zgromadzone na IKE można wypłacić w każdej chwili - nie ma tu "zamrożenia" kapitału jak w niektórych produktach emerytalnych. Jednak przedterminowa wypłata (zwrot) wiąże się z koniecznością zapłacenia podatku Belki od wypracowanych zysków. Traci się wtedy całą korzyść podatkową wynikającą z prowadzenia IKE.

Wypłata emerytalna (bez podatku) możliwa jest po spełnieniu warunków wiekowych i stażowych opisanych wcześniej. Można wypłacić całość środków jednorazowo lub w ratach. Wypłata może nastąpić na rachunek bankowy lub, w przypadku IKE w domu maklerskim, poprzez transfer papierów wartościowych na zwykły rachunek maklerski.

Istnieje też możliwość wypłaty transferowej - przeniesienia środków do innej instytucji prowadzącej IKE lub na IKZE. Transfer nie wiąże się z opodatkowaniem i pozwala zmienić formę oszczędzania bez utraty korzyści podatkowych. Warto z tego skorzystać, jeśli dotychczasowa instytucja nie spełnia naszych oczekiwań.

W przypadku śmierci właściciela IKE, środki są dziedziczone przez wskazane osoby uprawnione lub spadkobierców. Osoby uprawnione nie płacą podatku od spadków i darowizn, ale muszą zapłacić podatek Belki od zysków, chyba że zdecydują się na przelanie środków na własne IKE lub IKZE (wtedy odraczają opodatkowanie).

Strategie inwestycyjne na IKE

Długoterminowy horyzont IKE (często 20-40 lat) pozwala na bardziej agresywną strategię inwestycyjną niż przy krótkoterminowym oszczędzaniu. Młodzi inwestorzy mogą pozwolić sobie na wysoki udział akcji w portfelu, stopniowo zwiększając udział obligacji i bezpieczniejszych aktywów w miarę zbliżania się do wieku emerytalnego.

Popularną strategią jest regularne inwestowanie stałych kwot (Dollar Cost Averaging), które pozwala uśrednić cenę zakupu i zmniejszyć wpływ wahań rynkowych. Przy comiesięcznych wpłatach kupujemy więcej jednostek gdy ceny są niskie i mniej gdy są wysokie, co w długim terminie daje korzystną średnią cenę.

Warto rozważyć globalne rozproszenie portfela poprzez ETF-y na zagraniczne indeksy. Polska giełda stanowi niewielki ułamek światowego rynku, więc koncentracja wyłącznie na GPW oznacza rezygnację z potencjału wzrostu największych światowych gospodarek. ETF-y na S&P 500 czy MSCI World są dostępne na IKE w domach maklerskich.

IKE a IKZE - co wybrać?

IKE i IKZE to dwa odrębne produkty, które można prowadzić równolegle. Wybór między nimi (lub decyzja o prowadzeniu obu) zależy od indywidualnej sytuacji podatkowej i preferencji. IKE oferuje pełne zwolnienie z podatku Belki przy wypłacie emerytalnej, ale bez bieżącej ulgi. IKZE daje odliczenie wpłat od dochodu już teraz, ale przy wypłacie pobierany jest 10% podatek ryczałtowy.

Ogólna zasada mówi, że osoby w wyższych progach podatkowych (32%) powinny preferować IKZE ze względu na natychmiastową ulgę. Osoby w niższym progu (12%) mogą bardziej skorzystać na IKE. Jednak optymalna strategia to często prowadzenie obu kont i wykorzystywanie maksymalnych limitów w obu przypadkach.

Wyższy limit wpłat na IKE (23 472 zł vs 9 388,80 zł na IKZE w 2024 roku) oznacza, że osoby chcące oszczędzać więcej powinny zacząć od IKZE (niższy limit szybciej się wypełnia) i dopiero nadwyżkę kierować na IKE. Dzięki temu maksymalizują bieżące odliczenia podatkowe.