Jak przetrwać bessę i nie sprzedawać w panice

Bessa, czyli rynek niedźwiedzia, to okres spadków cen akcji o co najmniej 20% od szczytu. Dla początkujących inwestorów to najtrudniejszy test psychiki - obserwowanie, jak wartość portfela topnieje z dnia na dzień, budzi prymitywny strach i chęć ucieczki. Paradoksalnie jednak, bessy są najlepszym momentem do budowania majątku - pod warunkiem, że nie spanikujesz.

Ten poradnik przygotuje Cię mentalnie i praktycznie na nieuniknione spadki. Bo pytanie nie brzmi "czy" przyjdzie bessa, tylko "kiedy" - i czy będziesz gotowy.

Psychologia inwestora: dlaczego panikujemy

Ludzie nie są zaprogramowani do racjonalnego inwestowania. Nasze mózgi ewoluowały do przetrwania na sawannie, gdzie szybka reakcja na zagrożenie była kluczowa. Ten sam mechanizm, który kazał przodkom uciekać przed lwem, każe nam sprzedawać akcje podczas krachu. Problem w tym, że giełda to nie sawanna - tu ucieczka jest najgorszą strategią.

Strach (Fear)

Podstawowa emocja podczas bessy. Widzisz czerwone liczby, media krzyczą o końcu świata, znajomi mówią "a nie mówiłem". Strach paraliżuje racjonalne myślenie i każe chronić to, co zostało - czyli sprzedawać.

Chciwość (Greed)

Paradoksalnie, chciwość pojawia się też podczas bessów - jako żal za niesprzedaniem na szczycie. "Gdybym tylko sprzedał miesiąc temu..." Ten żal przeradza się w desperacką chęć "uratowania chociaż czegoś" - i skutkuje sprzedażą w najgorszym momencie.

FOMO (Fear of Missing Out)

Strach przed przegapieniem. Podczas hossy FOMO każe kupować na szczycie. Podczas bessy działa odwrotnie - widzisz spadki i myślisz "spadnie jeszcze bardziej, powinienem sprzedać teraz, by kupić taniej". Problem: nikt nie wie, gdzie jest dno.

Anchoring Bias (Zakotwiczenie)

Porównujesz aktualną cenę do szczytu. "Moje akcje były warte 100 zł, teraz są warte 60 zł, straciłem 40%." Ale ta informacja jest bezużyteczna - liczy się przyszła wartość, nie przeszła. Zakotwiczenie przy szczytowej cenie blokuje racjonalną ocenę sytuacji.

Loss Aversion (Awersja do straty)

Badania pokazują, że ból straty jest psychologicznie około 2x silniejszy niż radość z zysku tej samej wielkości. Strata 10 000 zł boli bardziej, niż cieszy zysk 10 000 zł. Dlatego podczas bessów emocje są tak intensywne.

Historyczne bessy na GPW

Najlepszym lekarstwem na strach jest perspektywa historyczna. Każda bessa w historii GPW skończyła się odbiciem. Każda.

Kryzys finansowy 2007-2009

WIG20 spadł z około 3900 punktów (lipiec 2007) do około 1300 punktów (luty 2009) - ponad 70% straty. Kto sprzedał w lutym 2009, zrealizował straty. Kto trzymał, po 5 latach miał portfel z powrotem na poziomie sprzed kryzysu. Kto kupował podczas spadków, zarobił setki procent.

COVID-19 (marzec 2020)

Najszybszy krach w historii - spadek 38% w ciągu miesiąca. Ale też jedno z najszybszych odbić. Kto sprzedał w połowie marca 2020, stracił. Kto kupił - do końca roku podwoił kapitał. WIG20 w listopadzie 2020 był już powyżej poziomu sprzed pandemii.

Czego NIE robić podczas bessy

Błędy popełnione podczas bessy mogą zniszczyć dekady oszczędzania. Oto absolutne zakazy:

1. Sprzedaż w dołku

Najgorszy błąd inwestora. Gdy sprzedajesz podczas spadków, zamieniasz papierową stratę na realną. Akcje mogą się odbić - zrealizowana strata nie. Statystyki pokazują, że inwestorzy, którzy sprzedali podczas krachów 2008 i 2020, przegapili większość późniejszych wzrostów.

2. Próba timing the market

"Sprzedam, poczekam na dno, odkupię taniej" - plan, który prawie nigdy nie działa. Musisz mieć rację dwa razy: kiedy sprzedać i kiedy kupić. Większość inwestorów nie ma racji nawet raz. Badanie Dalbar pokazuje, że przeciętny inwestor traci 4-5% rocznie w stosunku do indeksu przez złe decyzje timingowe.

3. Leverage podczas spadków

"Wezmę kredyt i kupię teraz, bo tanio" - bez doświadczenia i wiedzy, używanie dźwigni podczas bessy to hazard. Rynek może spaść jeszcze bardziej, a Ty zostaniesz z długiem i bez akcji (margin call).

4. Panikowanie na podstawie krótkoterminowych wiadomości

COVID, wojna, inflacja - każdy kryzys wydaje się "tym jedynym". Ale po dekadach wszystkie kryzysy są tylko drobnymi przystankami na rosnącym wykresie indeksów. Wiadomości z tego tygodnia nie mają znaczenia dla inwestycji 20-letnich.

5. Zmiana długoterminowej strategii

Bessa to nie moment na rewolucję w podejściu inwestycyjnym. Jeśli miałeś plan (np. 70% akcji, 30% obligacji), trzymaj się go. Zmiana strategii w emocjonalnym stanie to przepis na katastrofę.

Warren Buffett: zasady na bessę

Warren Buffett przetrwał i wzbogacił się na wielu bessach. Oto jego kluczowe zasady:

"Rule No. 1: Never lose money. Rule No. 2: Never forget Rule No. 1."

Nie chodzi o to, by nigdy nie mieć papierowych strat. Chodzi o to, by nigdy nie realizować straty przez paniczną sprzedaż.

"The stock market is a device for transferring money from the impatient to the patient."

Giełda to mechanizm transferu pieniędzy od niecierpliwych do cierpliwych. Bessa to moment, gdy niecierpliwi sprzedają taniej tym, którzy potrafią czekać.

"Our favorite holding period is forever."

Nasz ulubiony okres trzymania to wieczność. Nie kupuj niczego, czego nie chciałbyś trzymać przez 10 lat.

"Only when the tide goes out do you discover who's been swimming naked."

Dopiero gdy odpływa fala, widać, kto pływał nago. Bessa ujawnia błędy - spekulantów, lewarowanych hazardzistów, spółki z chorym modelem biznesowym. Dobry portfel przetrwa.